MSM (methylsulfonylmethaan) na het 40e levensjaar

Na het 40e levensjaar merken de meeste mensen voor het eerst dat hun knieën en rug de training of lange wandeling van gisteren 'onthouden'. Juist op deze leeftijd wordt MSM een van de populairste gewrichtssupplementen. De redactie analyseerde wat klinisch onderzoek zegt, hoe MSM combineert met andere middelen en geneesmiddelen, en hoe je nuchter kunt beoordelen of het juist voor jou werkt.

Waarom de gewrichten na je 40e 'het laten afweten'

Gewrichtskraakbeen heeft geen eigen bloedvaten en herstelt langzaam. Met de jaren neemt het gehalte aan water en proteoglycanen erin af, en versnellen opgehoopte microtrauma's, overgewicht en spierzwakte de slijtage. Als gevolg daarvan neemt na het 40e levensjaar de prevalentie van artrose toe, vooral van de knie- en heupgewrichten.

Het moderne begrip van artrose is niet slechts 'slijtage van kraakbeen', maar een ziekte van het hele gewricht waarbij het bot, het gewrichtsvlies, de banden en de spieren betrokken zijn. Een belangrijke rol speelt de laaggradige ontsteking, die de pijn en de degeneratieve veranderingen in stand houdt.

Juist op deze ontstekingscomponent is de theoretische werking van MSM gericht. Volgens het overzicht van M. Butawan en medeauteurs (2017) onderdrukte MSM in experimentele modellen de activatie van NF-κB en de productie van pro-inflammatoire mediatoren, en had het tevens antioxidatieve eigenschappen.

Het is belangrijk de grenzen te begrijpen: experimentele mechanismen garanderen geen klinisch effect. Daarom zijn voor een mens na de 40 de resultaten van onderzoek bij patiënten doorslaggevend, en niet die bij celkweken.

MSM bij artrose: resultaten van onderzoek

Het meest geciteerd wordt de gerandomiseerde pilotstudie van L. Kim en medeauteurs (2006) met mensen van 40–76 jaar met artrose van de knie. Gedurende 12 weken kregen de deelnemers 6 g MSM per dag of placebo. In de MSM-groep verbeterden de pijn en de fysieke functie meer dan in de placebogroep, maar de stijfheid van het gewricht veranderde niet noemenswaardig.

E. Debbi en medeauteurs (2011) voerden een vergelijkbare studie uit met een lagere dosis en verkregen eveneens een verbetering op de WOMAC-schaal. De auteurs merkten apart op dat er langere en grotere studies nodig zijn om de klinische betekenis en de duur van het effect te beoordelen.

Geen van deze studies toonde dat MSM de afbraak van het kraakbeen stopt of het verloop van de ziekte verandert. Het gaat uitsluitend om symptomatische verlichting — een afname van de pijn en een verbetering van de functie met enkele punten op de schalen.

De internationale OARSI-richtlijnen van 2019 nemen MSM niet op onder de aanbevolen middelen. Dat betekent niet dat het nutteloos is, maar wijst op onvoldoende gegevens voor algemene aanbevelingen.

MSM in combinatie met andere middelen

Een mens na de 40 neemt zelden slechts één supplement. In de schappen domineren complexen 'glucosamine + chondroïtine + MSM', vaak met collageen en hyaluronzuur. Het onderzoek van P. Usha en M. Naidu (2004) is een van de weinige waarin de afzonderlijke bestanddelen en hun combinatie werden vergeleken: de combinatie van glucosamine met MSM gaf een grotere afname van de pijn dan elk middel afzonderlijk.

In complexen is de dosis van elk bestanddeel echter vaak lager dan in de studies. Om 1,5–3 g MSM samen met een volledige dosis glucosamine te krijgen, moet je soms veel tabletten per dag innemen, waar het etiket niet altijd eerlijk voor waarschuwt.

Een verstandige benadering is om ofwel losse MSM te kiezen, ofwel een product met transparante doses die overeenkomen met de studies. Twee of drie verschillende complexen met overlappende samenstelling tegelijk innemen heeft geen zin.

Ook is het belangrijk om niet ten gunste van supplementen af te zien van bewezen methoden. Een supplement heeft alleen zin als aanvulling op oefeningen en gewichtsbeheersing, en niet als vervanging daarvan.

Sportveteranen: herstel en belasting

Mensen na de 40 die blijven hardlopen, voetballen of aan krachtsport doen, merken vaak dat het herstel langer duurt. Het onderzoek van E. Withee en medeauteurs (2017) met amateurhardlopers van verschillende leeftijden toonde dat inname van MSM vóór een halve marathon samenhing met minder spier- en gewrichtspijn na de loop.

D. Kalman en medeauteurs (2012) beschreven in een kleine pilotstudie veranderingen in enkele markers van spierschade en de antioxidatieve status. Beide werken zijn klein, dus het is voorbarig om over een betrouwbaar bewezen effect te spreken.

Voor een sportveteraan is het veel belangrijker de belasting goed te plannen: met het ouder worden is er meer tijd nodig tussen intensieve sessies, en wordt krachttraining onmisbaar voor het behoud van spiermassa en de bescherming van de gewrichten.

• Het volume en de intensiteit geleidelijk opbouwen, zonder abrupte sprongen.
• 2–3 krachttrainingen per week inbouwen.
• Voldoende slapen — slaap is een sleutelfactor voor herstel.
• De pijn niet maskeren met pijnstillers vóór de training.

MSM is in dit schema een optionele aanvulling voor wie het wil proberen, op voorwaarde dat de basisprincipes al worden nageleefd.

Veiligheid en geneesmiddelen op oudere leeftijd

MSM geldt als een van de veiligste gewrichtssupplementen. In studies beschreef men het vaakst lichte maag-darmklachten, hoofdpijn en slaapstoornissen. Ernstige bijwerkingen zijn in klinisch werk niet vastgesteld.

Voor mensen na de 40 die meerdere geneesmiddelen gebruiken, is het van belang dat er weinig gegevens zijn over wisselwerkingen van MSM met geneesmiddelen. Mensen die anticoagulantia of plaatjesaggregatieremmers gebruiken, raadt de redactie aan het gebruik met een arts te bespreken, aangezien er geen onderzoek naar wisselwerkingen is gedaan.

Een apart risico is het overmatig combineren van MSM met niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen 'voor een groter effect'. MSM zelf versterkt de bijwerkingen van NSAID's niet, maar regelmatige orale inname van NSAID's na de 40 brengt risico's mee voor de maag, de nieren en de bloeddruk, daarom moet de pijnbestrijding door een arts worden gecontroleerd.

Om te beoordelen of het supplement werkt, is het goed vooraf criteria vast te stellen: de pijn op een schaal van 0 tot 10, de afstand zonder pijn, het aantal dagen waarop pijnstillers nodig zijn. Als er na 8–12 weken geen verandering is, is doorgaan met de inname niet zinvol.

Conclusies van de redactie

Na het 40e levensjaar is MSM een van de opties voor supplementen bij beginnende symptomen van artrose, met enkele kleine positieve gerandomiseerde studies en een goed veiligheidsprofiel.

Het effect bestaat uit een matige afname van de pijn, en niet uit herstel van het kraakbeen. De OARSI-richtlijnen nemen MSM niet op onder de standaardaanbevelingen.

De basis van de gewrichtsgezondheid op oudere leeftijd blijven lichaamsbeweging, gewichtsbeheersing en een verstandige belastingsplanning. Het supplement is de moeite van het proberen waard voor een beperkte tijd, met duidelijke beoordelingscriteria.

De redactie raadt ook aan de materialen te lezen over MSM voor vrouwen, over hyaluronzuur na het 40e levensjaar en over boswellia na het 40e levensjaar.

Literatuurlijst

1. Butawan M, Benjamin RL, Bloomer RJ. Methylsulfonylmethane: applications and safety of a novel dietary supplement. Nutrients. 2017;9(3):290.
2. Kim LS, Axelrod LJ, Howard P, et al. Efficacy of methylsulfonylmethane (MSM) in osteoarthritis pain of the knee: a pilot clinical trial. Osteoarthritis Cartilage. 2006;14(3):286–294.
3. Debbi EM, Agar G, Fichman G, et al. Efficacy of methylsulfonylmethane supplementation on osteoarthritis of the knee: a randomized controlled study. BMC Complement Altern Med. 2011;11:50.
4. Usha PR, Naidu MU. Randomised, double-blind, parallel, placebo-controlled study of oral glucosamine, methylsulfonylmethane and their combination in osteoarthritis. Clin Drug Investig. 2004;24(6):353–363.
5. Withee ED, Tippens KM, Dehen R, et al. Effects of methylsulfonylmethane (MSM) on exercise-induced oxidative stress, muscle damage, and pain following a half-marathon: a double-blind, randomized, placebo-controlled trial. J Int Soc Sports Nutr. 2017;14:24.
6. Kalman DS, Feldman S, Scheinberg AR, et al. Influence of methylsulfonylmethane on markers of exercise recovery and performance in healthy men: a pilot study. J Int Soc Sports Nutr. 2012;9(1):46.
7. Bannuru RR, Osani MC, Vaysbrot EE, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(11):1578–1589.